Rona NicFhionghain
Shìn i a-mach làmh bheag, chaol a’ lorg taic bho na geugan a bha air fàs thairis air an t-slighe. Bha an ceum air an robh i cho eòlach a-nis na chnap-starra dhi, agus e còmhdaichte le raineach agus drisean a bha a’ snìomhadh timcheall a h-adhbrainn, agus a’ feuchainn ri a toirt chun na talmhainn.
Bha oidhirp mhòr anns gach ceum agus a h-anail trom agus claoidhte. Cha robh lùths innte ris a’ chuairt seo idir, ach bha i ag iarradh faighinn a-mach às an taigh. Bha i air a bhith a’ trod ri a pàrantan on a fhuair i air ais à Glaschu, ag argamaid mun aon rud a-rithist agus a-rithist.
“De tha ceàrr ort, Anna?” chanadh iad. “Tha thu cho leisg. Nach urrainn dhut crìoch a cur air rud sam bith nad bheatha. Adhbhar na dighe a th’ ann, an e? Neo rudeigineach nas miosa? Chan eil càil ceàrr ort ach gu bheil thu leisg.”
Bhiodh na faclan ga leòn, ach bha i a’ tuigsinn an adhbhair a bhiodh iad a smaoineachadh sin. Bha i fhèin a’ faireachdainn mar leisgeadair, agus ged a bha i a’ feuchainn ri cùisean atharrachadh dhi fhèin, cha ghabhadh e dèanamh idir.
Bha i air tilleadh dhachaigh às dèidh an treasamh cùrsa sa cholaiste fhàgail gun teisteanas sam bith fhaighinn. Bha a pàrantan cinnteach gun robh i an sàs ann an drugaichean agus, o chionn ghoirid, dh’fheumadh i aideachadh gun robh an coltas oirre, ma dh’fhaoidte, gun robh. Chitheadh i cnàmhan a h-uga a’ stobadh a-mach fo a geansaidh, agus a h-aodann, a b’ àbhaist a bhith cho cruinn, aoibheil, ach bha a-nis biorach agus cho geal ri corp marbh. Cha b’ e drugaichean a bha a bu choireach ged-tà, agus ged a bha i fhèin a’ mothachadh nan atharrachaidhean seo, cha robh smachd sam bith aice orra.
Bha a pàrantan fad-fhulangach air iarraidh orra tilleadh dhachaigh, agus an turas seo, cha robh an neart air fhàgail innte; ghèill i dhaibh.
Dè bha ceàrr orm? Ciamar a bha a h-uile duine eile a’ siubhal bho latha gu latha gun oidhirp sam bith, agus mise a strì ri faighinn às mo leabaidh? An robh rùn dìomhair ann air nach robh fios agam? Carson nach innseadh duine dhomh?
Cha robh i ag iarraidh am baile mòr fhàgail, agus gu dearbh, cha robh i ag iarraidh tilleadh air ais gu a baile àraich, agus gu taigh a pàrantan aig fichead ’s a h-ochd bliadhna a dh’aois gun a bhith soirbheachail ann an rud sam bith. Bha e doirbh gun a bhith a’ dèanamh comas eadar a beatha-sa agus beatha a co-aoisean. Bha e na bu dorra buileach a bhith air ais far an cluinneadh i mu na caraidean a bha aice sa sgoil: an dreuchdan inntinneach neo co mheud pàiste a bh’ aca. Bha fios aice na bha aig feadhainn sa bhaile ri ràdh mu a deidhinn, agus na fathannan a bha air tòiseachadh.
“Oh am faca tu i? Tha i cho caol a-nis,” bhiodh iad ag ràdh. “Chan eile i a’ coimhead math idir. Am faca tu i aig an dannsa? Cha b’ e obair na dighe a-mhàin a bha sin.”
B’ e sin a b’ adhbhar nach tilleadh i dhachaigh tric: los nach biodh connadh aig na cabagan. B’ urrainn dhi a bhith neo-ainmichte gu ìre ann an Glaschu, agus cha bhiodh i na briseadh dùil dha duine sam bith.
’S cinnteach gum biodh e na b’ fhasa dha Mam agus Dad ma bha mi a-mach à sealladh uile gu lèir.
Co-dhiù bha i air ais, agus i a’ feuchainn, uair eile, ri a beatha a chur ceart. Cha robh i air a bhith a-mach às an taigh idir on a fhuair i air ais, ach nuair a thòisich a pàrantan oirre a-rithist a’ mhadainn ud, choisich i a-mach às an doras gun fhacal eile ri ràdh riutha.
Thàinig am balla geibheal aig taigh a seanmhar am fianais tro na duilleagan, agus dath nan sian air tighinn air.
Bha a casan lag agus, rud a bha air ùr-thòiseachadh, bha a ceann a’ fàs aotram mar gun robh i an impis tuiteam ann an neul. Chitheadh i cuideachd taigh a pàrantan on àite far an robh i agus iad ag obair trang timcheall an taigh: suas ’s sìos, agus a-null ’s a-nall fad an latha. Bhiodh iad ag obair gun sgur. Thionndaidh i air falbh bhuapa, agus chuir i a h-aghaidh ri taigh a seanmhar a bha na seasamh sàmhach agus fuar fo sgàil a’ chnuic. Cha mhòr nach robh càil air fhàgail ach tobhta a nis; bha am mullach fhathast air agus na ballachan slàn, ach bha coltas air gun tuiteadh e aig àm sam bith, agus e a’ strì leis a’ chuideam. Bha i fhèin sgìth cuideachd, agus shuidh i air creag aig bonn a’ ghàrraidh gus anail a ghabhail. Cha robh aon nì air fhàgail ann an taigh a b’ àbhaist a bhith cho làn: làn dhaoine, làn ghrìogagan, làn bèiceireachd, làn gaoil. Chitheadh i fhathast a seanmhair aig an uinneig: bobhla na gàirdean, flùr air a h-aodainn, am fòn eadar a gualann ’s a gruaidh, agus i a’ smèideadh oirre a’ tighinn a-steach. Gach Latha na Sabaid bhiodh an dithis aca a’ coimhead an Grand Prix le chèile: boireannach nach robh a-riamh air càr a dhraibheadh agus i a èigheachd air an teilidh aig àrd a’ chlagain, “Siuthad, a bhalaich…siuthad, a bhalaich…sin agad e…siuthad, a bhalaich!”
Agus i coma mu na riaghailtean diadhaidh a bha aig a caraidean air an latha sònraichte sin.
“Coma leam mun eaglais, a ghràidh,” chanadh i. “Nan robh an cruthaidhear ag iarraidh gum biodh fois againn air an t-seachdamh latha, nì mise leis na tha mi ag iarraidh, agus bruidhnidh sinn aig na geataichean neamhnaideach.”
Dh’fhairich Anna a’ chlach throm dhòlais am broinn a mionaich. Cha robh e a-riamh fada air falbh.
An e seo na bha air fhàgail? Dealbh beag aithghearrach nam ceann mar chuimhneachan dhi, agus a’ chlach. Cho faoin ’s a bha a h-uile rud. Dè an t-adhbhar a tha sinn a’ cumail oirnn leis a’ chleas seo, agus aig deireadh an latha, chan eil càil air fhàgail ach clachan.
Bha a h-anail air socrachadh agus beagan neart air tilleadh dha a fèithean. Choimhead i a-mach air a’ chladach far an robh flùraichean beaga, pince air nochdadh ann am badan an siud ’s an seo, agus iad nan crith anns an oiteig.
De an t-ainm a bh’ aig Seanmhair orra? Fian… Fiantanan a tha orra.
Ged a bha coltas lapanach, macanta orra, chanadh a seanmhair gun seasadh iad an aghaidh aimsir sam bith aig oir fhiadhaich na mara, agus gun robh neart iongantach annta nach faicte. Bha a seanmhair measail air na flùraichean beaga sin, agus bhiodh Anna a’ togail bad dhi nuair a nochdadh iad aig toiseach an t-samhraidh.
Leig Anna a taic ri balla a’ ghàrraidh, agus dhùin i a sùilean. Bha fuaimean a’ bhaile ga talmhachadh, ach bha iad fhathast mar chagairean fada bhuaipe.
Saoil am bi mi a-chaoidh eòlach orra mar a bha?
Dh’fhaodadh i, aig aon uair, a bhith ag ainmeachadh cò leis a bha gach bàta aig an acarsaid bho fhuaim nan einnsean, neo na h-òrain aig na h-eòin a bhiodh a’ tighinn ’s a’ falbh le na ràithean.
Chlisg i. Bha a fòn a’ sgreuchail, ag iarraidh a n-aire bho a pòcaid. Fhuair i a-mach e, agus rinn i osna, a’ deasachadh ri tuilleadh briseadh-dùil.
“Hello Miss MacLean? Its Dr Grant from Kelvingrove Medical Practice.”
Kelvingrove, Nitshill, Govan, Sandyford, Thornwood… Dè an diofar?
“I’m so pleased to have got a hold of you. We have your recent test results, and I believe we may have got to the bottom of things.”
Shuidh Anna suas dìreach. Chan fhaodadh e a bhith?! Bliadhnaichean a’ dol bho dhotair gu dotair agus e gun a bhith gu feum sam bith. Bliadhnaichean de bhith a’ faireachdainn gun robh a h-uile càil dìreach na ceann.
Bha an dotair a’ dearbhadh na bha i air a bhith a’ faireachdainn. Bha i air a creidsinn.
“So we’ll get in touch with the specialist, and you’ll get a letter in the post with your appointment to see them within the next couple of weeks.”
Chuir i sìos am fòn. Bha a ceann a’ dol aig astar a’ feuchainn ri cuimhneachadh na bha an dotair air a ràdh. Bha tuilleadh dheuchainnean a dhìth orra agus diofar dhotairean eile rim faicinn, ach bha an fhreagairt aice. Cha robh i briste. Bha i tinn le galar nach robh doirbh a leigheas idir. Dh’fhairich i am blàths aig toiseachd an fheasgair air a bodhaig. Bha i air dìochuimhneachadh mar a thionndaidheadh a’ ghrian timcheall Chnoc na Ceàrdaich, agus a lìonadh taigh a seanmhar le solas. Bha i air dìochuimhneachadh mar a dhìonadh an cnoc fhèin e bhon ghnàth-ghaoith fhuair tron bhliadhna agus cho ciùin ’s a bha e an sin. Chunnaic i a màthair agus a h-athair suas gu h-àrd, agus dh’fhairich i faochadh a’ tighinn oirre gun robh freagairt aice dhaibhsan cuideachd. Thog i làn-dùirn de dh’fhiantanain. Dh’fhairich i fideadh dòiche air a’ ghaoith, agus chuala i na h-eòin a’ ceilearachd, agus an gille-Brìghde os an cionn uile le teachdaireachd bho Bhrìghde fhèin.
Gàidhlig is Conaltradh 